Kaart 1. Schwartenberger boeren en Heinz Mencke
Bij het beschrijven van de buurt en zijn bewoners moeten we eerst terug naar 1862. De Schwartenberger boeren krijgen dit deel van het
grensgebied toegewezen. Op kaarten is dit het noordelijke deel van de strook ‘Gedeelte aan de Hannoveranen afgestaan’. Zie;
http://achterdebreedesloot.nl/145-jaar-bc/02.pdf en Land op de schop, blz 17 (noot 2).
Kaart 1 is de oudste, bij mij bekende, kaart van de streek. De kaart geeft weer hoe het gebied verdeeld is en noemt de plaatseigenaren. Ook
staan veel getallen ingetekend. Getallen waarvan mij de betekenis niet helder is. De kaart is met de hand getekend. Het is een puzzel! Wie kan
hier meer over zeggen?
Henk Hake (1938), eigenaar van Hake Schuimrubberhallen in Klazienaveen, is in het bezit van deze kaart. Hij is in 1938 geboren in het
Hebelermeerse Compascuum op Limietweg 99 en meer dan gemiddeld geïnteresseerd in de plaatselijke geschiedenis en kaarten. Door
bemiddeling van het Kadaster, destijds gevestigd in Emmen, is hij in het bezit gekomen van de kaart. Inmiddels is een kopie opgeborgen in
mijn eigen archief.
De in het voorjaar 2016 overleden Rütenbrocker streekhistoricus Heinz Menke (1935-2016) erkent de namen. Het zijn namen van boeren uit
vooral Schwartenberg en een enkeling uit Lindloh of Rütenbrock. Hij is verrast en kent de kaart niet. Het lijkt een kaart van kort na de
toewijzing aan de Duitse eigenaren in 1862. Aan de namen van de eigenaren voegt hij de nummers van de percelen (Plaatze nr) toe waarop de
eigenaren in Schwartenberg, Lindloh of Rütenbrock wonen. In eerste instantie zijn de plaatsen in Nederland niet bewoond. De eigenaren
wonen zelf in Duitsland. Vanaf ongeveer 1885 wordt dit deel van de grensstreek bewoond. Niet door de plaatseigenaren. Zij verhuren hun
percelen aan anderen.
Doorverkopen
In latere jaren komen de plaatsen op naam van andere eigenaren. Soms door vererving of door verkoop. Nederlandse investeerders kopen de
grond op. Zij willen speculeren en hopen de grond met winst te kunnen verkopen. Anderen kopen de grond op om het veen af te graven of
verhuren de bovengrond aan verveners die op hun beurt het veen afgraven en de turf verkopen. De ondergrond blijft in bezit van de
grondeigenaren die na het veen vergraven het land ontginnen tot de vruchtbare dalgrond. Enkele grondeigenaren-verveners worden
dalgrondboer. Anderen doen dan de dalgrond in de verkoop.
Heinz Mencke
Mencke schrijft; Eigenaren van dekolonie Hebelermeer,
sloot.
Heine, Plaatze nr 39. Sturre, Plaatze nr 39. Muller (=
Müller) J.Hm, Plaatze nr 38. Muller (= Müller) J.Hm.,
Plaatze nr 38. Schulte, Plaatze nr 41 aus Lindloh. Theder,
Plaatze nr 43. Snieders (= Schnieders), Plaatze nr 50.
Teiken JB, Plaatze nr 50. Heller JHk., Plaatze nr 52.
Heller W., Plaatze nr 52. Muller (= Müller), Plaatze nr 38.
Botters, Plaatze nr 39. Determann, Plaatze nr 37. Tholen
J.Hch, Plaatze nr 38. Grummel, Plaatze nr 42.
Arling JB., Plaatze nr 51. Kessens, Plaatze nr 50/ nr 20
aus Rütenbrock. Jansen, Plaatze nr 40. Schulte, Plaatze
nr 41 aus Lindloh. Büter Johannes, Plaatze nr 41.
Robben (Joseph Arling), Plaatze nr 48 aus Lindloh. Koop,
Plaatze nr 51 (von nr 66 aus Lindloh). B. Jansen, Plaatze
nr 40. Ellermann, Plaatze nr 56 aus Lindloh. Muller (=
Müller) J.W., Plaatze nr 49. Heyne (= Heine), Plaatze nr
39. Heitel, Plaatze nr 46. Heller (Suelmann ?), Plaatze nr
46. Nögel, Plaatze nr 46. Berendsen, Plaatze nr 41.
Tieben, Plaatze nr 44. Hebbelmann, Plaatze nr 42.
Schmits (= Schmitz), Plaatze nr 43. Neehus, Plaatze nr 42.
Arling Th., genannt ‘Sums’, Plaatze nr 51. Gröninger,
genannt ‘Hütten’, Plaatze nr 53 aus Lindloh. Teiken
Hm.H., Plaatze nr 53.
Alers (= Ahlers) Th., Plaatze nr 53. J.Bd Thole, J.Hm
Thole, beide Plaatze nr 54. weg.
Zie ook Menke, 1988.
Kaart 1. Plaatseigenaren van zuidelijk het
Zwartenberger Compascuum (op de kaart boven), en
noordelijk het Zwartenbergerveen (op de kaart onder).
De scheiding tussen beide gebieden is niet duidelijk.
Waar eindigt Barger Compas en waar begint Emmer
Compas?
2/14
Ga naar de volgende pagina
