Vertier in de sluis. Sluiswachtersvrouw Maria Ströer ‘altijd een schort
voor’ kijkt vanaf de wal toe (foto; Hans Fischer)
Aan de Nederlandse kant
Het aangrenzende Nederland, net ten noorden van het Van Echtenskanaal is
eigendom van het Waterschap Barger-Oosterveen en heeft de naam Dertiende
Blok. Eigenaar is de Nieuw Echtense Veen Compagnie (NEVC), die ook het
Van Echtenskanaal heeft uitgegraven. Al het land ten zuiden van de in
noordoostelijke richting lopende Martelssloot behoort tot het Dertiende Blok.
Op de kaart heeft dit gebied de vorm van een driehoek. Later wordt hier de
Krommewijk gegraven ‘Heslings wiekie’. De grond ten noorden van de
Martelssloot- door mensen ook ‘de Beek’ genoemd- behoort tot het
Hebelermeerse Compascuum. Boeren uit Hebelermeer zijn eigenaren van de
ondergrond, van de kavels. Na 1875 wordt dit gebied bewoond. Meerdere
huizen staan op het bovenveen. Veel gezinnen zijn Duits-Nederlands. Ze huren
de ondergrond (meest vijf bunder grond, meer kon je niet bewerken) van de Hebelermeerse eigenaren. De huizen ‘keten’ zijn eigendom van de
bewoners. Ze huren in erfpacht. Het zijn boeren en ze verdienen bij als turfgravers en landarbeiders bij de grotere verveners en boeren.
Het brug- en sluiswachtershuis in latere jaren. Ik schat de jaren
zeventig. Kort hierna wordt het kanaal gedicht en het complex geruimd
om plaats te maken voor de snelweg (foto; Hans Fischer)
Terug naar het kanaal en de sluis op de grens
Tot ver na de Tweede Wereldoorlog wordt turf over het water
getransporteerd. In latere jaren ook kunstmest, aardappelen, bieten en
koren. Als dan de vraag naar turf afneemt en vervoer per as geschikter
wordt, neemt het transport over water af. In 1966 gaat het laatste schip
door de sluis. Enkele jaren liggen de brug en de sluis er ongebruikt en
nutteloos bij. In 1974 wordt het sluiswachters- en brugwachtershuis
gesloopt. De brug gedemonteerd en de sluis afgebroken. Het gat wordt met
zand gedicht en een aantal rijen bomen geplant. De snelweg N37 wordt
aangelegd. De douane komt tientallen meters noordelijker, op
Hebelermeers grondgebied, te liggen
In 1991
Op donderdag 3 januari 1991 wijdt de Drents Groninger Pers ‘de Emmer Courant’ een artikel aan de grenspost van Zwartemeer. ‘Grenspost
staat op de tocht. Van slagboommachinist tot controleur papierenstroom’. De Barger-Compascumer René Greve is auteur. De foto in de krant
vertelt het verhaal.
Uiterst rechts op de foto staat de barak die sinds 1974 door de Duitse douane gebruikt wordt. De Nederlandse douane gaat uit het pand aan de
Eemslandweg en samen met de Duitsers wordt een nieuw kantoor betrokken aan de snelweg N37. Het gebouw is van witte steen met rood dak,
zie de foto.
Het inkomende verkeer wordt gecontroleerd. De Nederlandse douane huist in de noordelijke helft van het gebouw. De Duitse douane in de
zuidelijke helft. Personen worden nauwelijks nog gezien. Vrachtvervoer echter wel. Vrachtauto’s moeten op papier laten zien wat ze vervoeren
en invoeren. De goederen worden ‘ingeklaard’. In latere jaren verdwijnt ook deze controle en stopt de douane zijn werkzaamheden hier bij de
grensovergang Hebelermeer-Zwartemeer.
Werd tijdens en na de Eerste Wereldoorlog de doorgaande weg nog gebarricadeerd met een slagboom, vanaf 1974 geldt slechts nog de
materiele controle. Moest de grensganger toen rekenen op tijdverlies, oponthoud, pas controle en mogelijk de kofferbak open doen, nu kan de
passant zo doorrijden.
Na het Verdrag van Schengen in 1985 geldt vrij verkeer van goederen en personen tussen Duitsland en Nederland.
De grensovergang Zwartemeer-Hebelermeer in 1991. De N 37 is
nog tweebaans. Geheel links loopt de weg naar Hebelermeer. De
Welkomsbrug is er nog niet, evenals het bedrijf Medex (foto: Emmer
Courant)
2015
De passant in 2015 kan ongehinderd de grens over. Het gezamenlijke
grenskantoor is afgebroken. De snelweg is verdubbeld. Tussen de weg
en het Van Echtenskanaal staat nog een houten barak. Het is het
voormalig expeditiekantoor uit 1974. Een tijdlang is boer en vervener-
in Rusland- Harm Koopman de eigenaar en huurt een gezin het
onderkomen. Nu biedt makelaardij Fodoz het gebouw ‘te huur of te
koop’. Niets herinnert meer aan de drukte van een grensovergang.
Nederland betere wegen
Merkt de autorijder dan niets van een overgang van het ene naar een ander land? Toch wel!
De wegen in Nederland verkeren in een betere staat. Een Nederlands gezin gaat elke zomer drie weken op vakantie naar Zuid Frankrijk.
Vanochtend, voor zessen, zijn ze de Route de Soleil al opgereden. Pas na het drukke Lyon wordt een eerste stop gehouden. Dat is afspraak,
eerder niet. Dat weten de kinderen. Dan door naar het noorden. Bij Luxemburg rechts af en bij Trier Duitsland in. Rond vier uur zitten ze nog
in het volle Ruhrgebied. Om zeven uur passeren ze de grensovergang Hebelermeer-Zwartemeer. Op slag verkeert de auto in een andere
toestand. Het gerammel is afgelopen en de auto suist de weg over. Achterin worden de kinderen wakker. Het hobbelen over de Duitse snelweg
hield hen in slaap. Nu doen ze de ogen open. ‘We zijn weer thuis’, roept de kleine!
4/6
Ga naar de volgende pagina
